
Vasiyetname şekil şartları, miras hukukunda bir belgenin ayakta kalıp kalmayacağını belirleyen ilk eşiktir. Vasiyetname tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan, miras sözleşmesinden farklı olarak karşı tarafın kabulünü gerektirmez ve mirasbırakan tarafından her zaman geri alınabilir.
Vasiyetnamenin en belirleyici özelliği, vasiyetname şekil şartları bakımından kanunun öngördüğü biçime sıkı sıkıya bağlı olmasıdır. İçeriği ne kadar açık olursa olsun, şekil şartlarından birine uyulmadan yapılan vasiyetname iptal davasına konu olur. Uygulamada iptal edilen vasiyetnamelerin büyük bölümü, mirasbırakanın iradesinden değil, düzenleme biçimindeki bir eksiklikten sakatlanır.
Aşağıda önce vasiyetname türleri ve her birinin şekil şartları, ardından iptal davası, süreler ve vasiyetnamenin açılması usulü ele alınmaktadır. Saklı payların ihlali hâlinde açılan tenkis davası bu yazının konusu dışındadır; tenkis, iptalden farklı bir hukuki kurumdur ve ayrı şartlara tabidir.
Vasiyetname Nedir, Kim Yapabilir?
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğuracak son arzularını içeren tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. TMK m.502 uyarınca vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak yeterlidir; miras sözleşmesinden farklı olarak ergin olma aranmaz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.502 şu hükmü taşır: "Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir."
Bu, miras hukukundaki özel bir ehliyet düzenlemesidir ve genel fiil ehliyeti kurallarından ayrılır.
| Ölçüt | Vasiyetname | Miras sözleşmesi |
|---|---|---|
| Yaş | On beş yaşını doldurmuş olmak | Ergin olmak |
| Ayırt etme gücü | Zorunlu | Zorunlu |
| Kısıtlılık | Kısıtlı olmamak aranmaz | Kısıtlı olmamak gerekir |
| Yasal temsilcinin rızası | Aranmaz | Aranır |
| Tek taraflı mı | Evet | Hayır |
| Geri alınabilir mi | Her zaman | Kural olarak hayır |
Yargıtay kararlarında ayırt etme gücünün, tasarrufun yapıldığı an itibarıyla değerlendirileceği kabul edilmektedir. Sürekli bir hastalığı bulunan kişinin, ayırt etme gücünün bulunduğu bir anda yaptığı vasiyetname geçerlidir. Bu nedenle iptal davalarında ehliyet incelemesi, vasiyetnamenin düzenlendiği tarih esas alınarak yapılır.
TMK m.504 ise irade sakatlığını düzenler: mirasbırakanın yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yaptığı ölüme bağlı tasarruf geçersizdir. Ancak mirasbırakan, irade sakatlığını öğrendiği ya da etkiden kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır.
Vasiyetname Şekil Şartları: Kaç Tür Vasiyetname Vardır?
TMK m.531 üç biçim sayar: resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyet. Aralarında üstünlük ilişkisi yoktur; usulüne uygun yapılan her biri aynı hukuki sonucu doğurur. Sözlü vasiyet ise yalnızca olağanüstü hâllerde kullanılabilir.

TMK m.531 üç biçim sayar: "Vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir."
| Tür | Kim düzenler | Tanık | Ne zaman kullanılır | Risk düzeyi |
|---|---|---|---|---|
| Resmî vasiyetname | Sulh hâkimi, noter veya yetkili görevli | İki tanık zorunlu | Her zaman | En düşük |
| El yazılı vasiyetname | Mirasbırakanın kendisi | Aranmaz | Her zaman | Orta |
| Sözlü vasiyet | İki tanık, sonra hâkim | İki tanık zorunlu | Yalnızca olağanüstü hâllerde | En yüksek |
Bu üç biçim arasında bir üstünlük ilişkisi yoktur; vasiyetname şekil şartları bakımından usulüne uygun yapılan her biri aynı hukuki sonucu doğurur. Fark, ispat gücünde ve iptal riskindedir.
Resmî Vasiyetname Nasıl Düzenlenir? Adım Adım Usul
Resmî vasiyetname, sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş bir görevli tarafından iki tanığın katılmasıyla yedi adımda düzenlenir. Mirasbırakan arzularını memura bildirir, memur metni yazar, mirasbırakan okuyup imzalar, memur tarih koyarak imzalar ve tanıklar beyanı doğrulayarak altını imzalar.
TMK m.532 şu hükmü taşır: "Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur, sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir."
Düzenleme usulü TMK m.533 ve m.534'te ayrıntılı biçimde gösterilmiştir.
- Mirasbırakan arzularını resmî memura bildirir. (TMK m.533/1)
- Memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır. (TMK m.533/1)
- Memur, okuması için vasiyetnameyi mirasbırakana verir. (TMK m.533/1)
- Vasiyetname mirasbırakan tarafından okunup imzalanır. (TMK m.533/2)
- Memur, vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar. (TMK m.533/3)
- Mirasbırakanın tanıklara beyanı — Memur huzurunda iki tanığa, vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini beyan eder. (TMK m.534/1)
- Tanıkların şerhi ve imzası — Beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak altını imzalar. (TMK m.534/2)
Önemli bir nokta, TMK m.534/3 hükmüdür: vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir. Tanıklar içeriği değil, beyanın yapıldığını ve mirasbırakanın ehil görüldüğünü doğrular. Bu, gizliliği korumak isteyen mirasbırakan için önemli bir güvencedir.
Okuyamayan veya imzalayamayan mirasbırakan
TMK m.535, mirasbırakanın vasiyetnameyi bizzat okuyamaması veya imzalayamaması hâlini düzenler. Bu durumda memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde mirasbırakana okur; mirasbırakan da vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder.
Tanıklar bu hâlde iki hususu birden yazarak imzalar: mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini; ayrıca vasiyetnamenin kendi önlerinde memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun bunu son arzularını içerdiğini beyan ettiğini.
Tanık yasakları
Resmî vasiyetnameye yedi grup kişi tanık olamaz. TMK m.536 uyarınca fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri düzenlemeye memur veya tanık olarak katılamaz.
- Fiil ehliyeti bulunmayanlar
- Bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar
- Okur yazar olmayanlar
- Mirasbırakanın eşi
- Mirasbırakanın üstsoy ve altsoy kan hısımları
- Mirasbırakanın kardeşleri
- Bu kişilerin eşleri
Maddenin ikinci fıkrası ayrıca bir kazandırma yasağı getirir: resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz.
Bu yasağın ihlali, vasiyetnamenin tamamını değil yalnızca ilgili kazandırmayı sakatlar. TMK m.558/3 bunu açıkça düzenler.
El Yazılı Vasiyetname Şekil Şartları: Üç Zorunlu Unsur
El yazılı vasiyetnamede üç unsur zorunludur: metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması, yıl-ay-gün olarak tarih gösterilmesi ve mirasbırakanın imzası. Birinin eksikliği vasiyetnameyi şekil yönünden sakat hâle getirir ve TMK m.557/4 uyarınca iptal sebebi oluşturur.
TMK m.538/1 hükmü şudur: "El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur."
Bu tek cümlede üç zorunlu unsur bulunur.
| Unsur | İçerik | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Tam el yazısı | Metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması | Bilgisayarda yazıp altını imzalamak |
| Tarih | Yıl, ay ve gün gösterilmesi | Yalnızca yıl veya "Ocak 2026" yazmak |
| İmza | Mirasbırakanın imzası | İmza atmamak veya yalnızca ad-soyad yazmak |
Bu üç unsurdan birinin eksikliği, vasiyetnameyi şekil yönünden sakat hâle getirir ve TMK m.557/4 uyarınca iptal sebebi oluşturur.
Yargıtay'ın yerleşik içtihadında da vurgulandığı üzere, uygulamada en çok karşılaşılan geçersizlik sebebi metnin bir kısmının veya tamamının bilgisayarda yazılıp yalnızca altının el yazısıyla imzalanmasıdır. Kanun "başından sonuna kadar" ifadesini kullandığından, bu biçimde düzenlenen belge el yazılı vasiyetname sayılmaz.
TMK m.538/2 uyarınca el yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Adalet Bakanlığı teşkilatındaki sulh hukuk mahkemeleri bu görevi yürütür. Bu, geçerlilik şartı değil; belgenin kaybolma ve ortaya çıkmama riskine karşı alınabilecek bir önlemdir.
Sözlü Vasiyet Hangi Hâllerde Yapılabilir?
Sözlü vasiyet, yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık ve savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa başvurulabilecek istisnai bir yoldur. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır; tanıklar bunu yazıya geçirip mahkemeye verir.
Sözlü vasiyet, olağan bir seçenek değil; diğer iki biçimin kullanılamadığı hâllere özgü istisnai bir yoldur.
TMK m.539/1'e göre mirasbırakan, "yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa" sözlü vasiyet yoluna başvurabilir. Bu hâlde son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler.
TMK m.539/3, resmî vasiyetname tanıklarına ilişkin yasakların — okur yazar olma koşulu dışında — sözlü vasiyet tanıkları için de geçerli olduğunu belirtir.
Belgeleme usulü TMK m.540'ta düzenlenmiştir.
| Yol | İşlem |
|---|---|
| Birinci yol | Tanıklardan biri, kendilerine beyan edilen son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar; belgeyi imzalar ve diğer tanığa imzalatır. Belge mahkemeye verilir; tanıklar mirasbırakanın vasiyetname yapma ehliyetini ve son arzularını olağanüstü durum içinde anlattığını hâkim önünde beyan eder |
| İkinci yol | Tanıklar belge düzenlemek yerine doğrudan mahkemeye başvurup aynı hususları beyan ederek mirasbırakanın son arzularını tutanağa geçirtir |
TMK m.540/3, bazı hâllerde hâkim yerine geçecek kişileri de sayar: askerlik hizmetindeki kişiler için teğmen ve daha yüksek rütbeli subay; ülke sınırı dışında seyreden ulaşım araçlarında bulunanlar için o aracın sorumlu yöneticisi; sağlık kurumlarında tedavi edilmekte olanlar için sağlık kurumunun en yetkili yöneticisi.
Sözlü vasiyetin en önemli özelliği geçici olmasıdır. TMK m.541 uyarınca, mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer.
Vasiyetnameden Nasıl Dönülür?
Mirasbırakan vasiyetnamesinden her zaman dönebilir ve bu haktan önceden feragat edilemez. Dönme üç yolla olur: kanundaki şekillerden birine uyarak yeni vasiyetname yapmak (TMK m.542), vasiyetnameyi yok etmek (m.543) veya önceki vasiyetnameyle bağdaşmayan sonraki bir tasarrufta bulunmak (m.544).
| Yol | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Yeni vasiyetname yapmak | Kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni vasiyetname yapmak; tamamından veya bir kısmından dönülebilir | TMK m.542 |
| Yok etmek | Vasiyetnameyi yok ederek dönmek | TMK m.543/1 |
| Sonraki tasarruf | Önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmaksızın yeni vasiyetname yapmak | TMK m.544/1 |
TMK m.544/1 önemli bir yorum kuralı getirir: mirasbırakan önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak surette önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça, sonraki vasiyetname onun yerini alır. Yani kural, sonraki vasiyetnamenin öncekini bütünüyle ortadan kaldırmasıdır; tamamlayıcı nitelik istisnadır ve açıkça ortaya konması gerekir.
TMK m.544/2 ise belirli mal bırakma vasiyeti bakımından şu kuralı öngörür: vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla vasiyet ortadan kalkar.
TMK m.543/2, kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmayan vasiyetnamenin hükümsüz kalacağını; tazminat isteme hakkının saklı olduğunu düzenler.
Vasiyetname Nasıl Teslim Edilir ve Ne Zaman Açılır?
Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Vasiyetname, teslimden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Açılma, geçerlilik denetimi anlamına gelmez.
Bu aşama, iptal davasının süresini başlatan olay olduğundan ayrı bir öneme sahiptir.
Teslim aşaması (TMK m.595):
| Aşama | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Teslim | Ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslimi zorunludur | TMK m.595/1 |
| Kimler yükümlü | Düzenleyen veya muhafaza eden görevli; mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan; başka surette ele geçiren; ölenin eşyası arasında bulan kimse | TMK m.595/2 |
| Sorumluluk | Ölümü öğrenir öğrenmez teslim etmeyen, bu yüzden doğacak zarardan sorumludur | TMK m.595/2 |
| Koruma önlemleri | Sulh hâkimi vasiyetnameyi derhâl inceler, koruma önlemlerini alır | TMK m.595/3 |
Açılma ve tebliğ aşaması (TMK m.596-597):
| Aşama | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Açılma | Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur | TMK m.596/1 |
| Çağrı | Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır | TMK m.596/2 |
| Tebliğ | Hak sahiplerine, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir | TMK m.597/1 |
| İlan | Nerede olduğu bilinmeyenlere ilân yoluyla tebliğ olunur | TMK m.597/2 |
Vasiyetnamenin açılması, geçerliliğinin denetlenmesi anlamına gelmez. Sulh hâkimi, açılma aşamasında vasiyetnamenin şekil şartlarını taşıyıp taşımadığını incelemez; "geçerli olup olmadığına bakılmaksızın" ibaresi hem TMK m.595/1'de hem de m.596/1'de yer alır. Geçerlilik denetimi, ayrı bir iptal davasında yapılır.
TMK m.598/2 uyarınca, mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkının saklı olduğunu belirtir. Bu bildirim atanmış mirasçı bakımından ikinci bir sonuç daha doğurur: TMK m.606 uyarınca mirası ret süresi, vasiyetname ile atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar; bu nedenle mirasın reddi kararı vasiyetnamenin açılmasıyla doğrudan bağlantılıdır.
Vasiyetname Hangi Sebeplerle İptal Edilir? (TMK m.557)
TMK m.557 dört iptal sebebi sayar: tasarrufun ehliyetsizlik hâlinde yapılmış olması, yanılma-aldatma-korkutma-zorlama sonucu yapılmış olması, içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması ve kanundaki şekillere uyulmadan yapılmış olması. Dördüncü bent uygulamada en sık kullanılan ve ispatı en kolay sebeptir.
Kanun, ölüme bağlı tasarrufun iptali için dava açılabilecek hâlleri sınırlı sayıda belirler.
| Bent | Sebep | Tipik delil |
|---|---|---|
| 1 | Tasarruf, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa | Sağlık kayıtları, adli tıp raporu, tanık beyanları |
| 2 | Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa | Yazışmalar, tanık, ceza dosyası |
| 3 | Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırı ise | Metnin kendisi |
| 4 | Tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa | Vasiyetnamenin aslı, bilirkişi incelemesi |
Dördüncü bent, uygulamada en sık kullanılan iptal sebebidir ve ispatı da en kolay olanıdır; çünkü şekil eksikliği çoğu zaman belgenin kendisinden anlaşılır. Yargıtay kararlarında şekil şartlarının sıkı biçimde yorumlandığı, eksikliğin hoşgörüyle karşılanmadığı görülmektedir.
Birinci bentteki ehliyetsizlik iddiasında, mirasbırakanın vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki durumu araştırılır. Bu amaçla hastane kayıtları, reçeteler, varsa vesayet dosyası ve tanık beyanları toplanır; gerektiğinde Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alınır.
Dördüncü bentte el yazılı vasiyetnameler bakımından bilirkişi incelemesi yapılır. İnceleme, yazının ve imzanın mirasbırakana ait olup olmadığı ile tarihin bulunup bulunmadığı üzerinde yoğunlaşır.
İptal Davasını Kim, Kime Karşı Açabilir?
TMK m.558 uyarınca iptal davasını, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir. Dava, vasiyetnameden yararlanan kişiye yöneltilir. Her mirasçı tek başına dava açabilir; zorunlu dava arkadaşlığı yoktur ve iptal kararı yalnızca davacı bakımından sonuç doğurur.
| Konu | Durum |
|---|---|
| Davacı | Tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı |
| Menfaat şartı | İptal hâlinde davacının hukuki durumunun iyileşmesi gerekir |
| Davalı | Vasiyetnameden yararlanan kişi veya kişiler |
| Birden fazla mirasçı | Her biri tek başına dava açabilir; zorunlu dava arkadaşlığı yoktur |
| Kısmi iptal | Dava, tasarrufun tamamının veya bir kısmının iptaline ilişkin olabilir |
TMK m.558/2, davanın tasarrufun tamamının veya bir kısmının iptaline ilişkin olabileceğini öngörür. Üçüncü fıkra ise özel bir sınırlama getirir: iptal davası, ölüme bağlı tasarrufla kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanların tasarrufun düzenlenmesine katılmalarının yol açtığı sakatlığa dayandığı takdirde, tasarrufun tamamı değil yalnız bu kazandırmalar iptal edilir.
İptal kararının etkisi kişiseldir. Bu sonuç kanun metninde açıkça yazılı değildir; kesin hükmün taraflar bakımından sonuç doğurmasına ilişkin genel usul ilkesinden ve yerleşik uygulamadan doğar. Karar yalnızca davayı açan mirasçı bakımından sonuç doğurur; dava açmayan diğer mirasçılar iptalden yararlanamaz. Bu, iptal davasının en çok gözden kaçan özelliğidir ve her mirasçının kendi davasını süresinde açmasını gerektirir.
Vasiyetname İptal Davası Süresi Ne Kadar? (TMK m.559)
TMK m.559/1 hükmü şudur: "İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer."

| Süre | Başlangıç | Kapsam |
|---|---|---|
| 1 yıl | Davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarih | Sübjektif süre |
| 10 yıl | Vasiyetnamelerde açılma tarihi; diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihi | İyiniyetli davalılara karşı |
| 20 yıl | Aynı başlangıç | İyiniyetli olmayan davalılara karşı |
Üç süre birlikte işler. Bir yıllık süre dolmuşsa dava süresinde açılmamış sayılır; bir yıllık süre dolmamış olsa dahi on veya yirmi yıllık üst sınır dolmuşsa hak yine düşer.
Süreler hak düşürücüdür; hâkim tarafından re'sen dikkate alınır, taraflarca ileri sürülmesi gerekmez. Zamanaşımından farklı olarak durmaz ve kesilmez.
TMK m.559/2 önemli bir imkân tanır: "Hükümsüzlük, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir." Yani süresi geçtiği için iptal davası açamayan mirasçı, kendisine karşı vasiyetnameye dayanılarak bir talep yöneltildiğinde, savunma olarak vasiyetnamenin hükümsüzlüğünü ileri sürebilir. Bu, süre kaçırıldığında kalan tek yoldur.
Bir yıllık sürenin başlangıcı için üç bilginin birlikte öğrenilmiş olması aranır: tasarrufun varlığı, iptal sebebi ve davacının hak sahibi olduğu. Bu nedenle vasiyetnamenin açılmasına katılmamış veya tebligat almamış mirasçı bakımından sürenin başlangıcı ayrıca tartışılabilir.
Vasiyetname Davası Hangi Mahkemede Görülür?
Vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesinde, iptali davası ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, TMK m.576/2 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir; taraflarca değiştirilemez. Yetkisiz mahkemede açılan dava yetki itirazı üzerine reddedilir; bu nedenle mirasbırakanın ölüm tarihindeki yerleşim yerinin nüfus kaydından tespiti ilk adımdır.
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Vasiyetnamenin açılması | Sulh hukuk mahkemesi | TMK m.596/1 |
| Vasiyetnamenin iptali davası | Asliye hukuk mahkemesi | HMK m.2 |
| Yetkili yer | Mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesi | TMK m.576/2 |
| Yetkinin niteliği | Kesin yetki | HMK m.11 |
| Mirasçılık belgesi | Sulh hukuk mahkemesi veya noter | TMK m.598/1 |
TMK m.576/1 mirasın, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılacağını; ikinci fıkra ise mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davalarının bu yerleşim yeri mahkemesinde görüleceğini düzenler.
Bu yetki kuralı kamu düzenine ilişkindir ve taraflarca değiştirilemez. Mirasbırakanın son yerleşim yeri Adana ise, mirasçıların yerleşim yerleri farklı olsa dahi iptal davası Adana'daki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
İptal Davası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark Nedir?
İptal davası vasiyetnamenin geçerliliğine yönelir ve geçersizlik iddiasına dayanır. Tenkis davası ise vasiyetnameyi geçerli kabul eder ve yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. İkisi farklı sebeplere, farklı davacılara ve farklı sürelere tabidir; yanlış dava açılması ret ile sonuçlanır.
Bu ayrım, uygulamada en sık yapılan kavram karışıklığıdır ve yanlış dava açılmasına yol açar.
| Ölçüt | İptal davası | Tenkis davası |
|---|---|---|
| Neye yönelir | Tasarrufun geçerliliğine | Tasarrufun saklı payı aşan kısmına |
| Vasiyetname geçerli mi | Hayır, geçersiz olduğu iddia edilir | Evet, geçerli kabul edilir |
| Sebep | Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka aykırılık, şekil eksikliği | Saklı payın ihlali |
| Sonuç | Tasarruf tamamen veya kısmen ortadan kalkar | Tasarruf saklı payı karşılayacak ölçüde indirilir |
| Kimler açabilir | Menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı | Saklı paylı mirasçılar |
| Dayanak | TMK m.557 vd. | Ayrı hükümler |
Şekil şartlarına uyulmadan yapılmış bir vasiyetname için tenkis davası açmak, ya da geçerli bir vasiyetnamenin saklı payı ihlal eden kısmı için iptal davası açmak, davanın reddine yol açar. Somut olayda hangi davanın açılacağı, vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına göre belirlenir. İki talep, terditli olarak birlikte de ileri sürülebilir.
Saklı pay ve tenkis davası, kendi şartları, süreleri ve hesaplama yöntemiyle ayrı bir konudur ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Vasiyetname Şekil Şartları ve İptal Davasında Sık Yapılan Sekiz Hata
Aşağıdaki hatalar, uygulamada en sık karşılaşılan ve çoğu zaman telafisi güç sonuçlar doğuran noktalardır. Her biri için sonucu ve doğru davranış birlikte gösterilmiştir.
- El yazılı vasiyetnameyi bilgisayarda yazıp imzalamak — Şekil yönünden geçersiz. Doğrusu: Baştan sona el yazısıyla yazılmalı
- Tarihte yalnızca yıl veya ay yazmak — Şekil yönünden geçersiz. Doğrusu: Yıl, ay ve gün gösterilmeli
- Vasiyetnameye tanık olarak eşi veya çocuğu göstermek — Kazandırma iptal edilir. Doğrusu: TMK m.536 yasak listesi kontrol edilmeli
- Vasiyetnameyi teslim etmemek — Zarardan sorumluluk. Doğrusu: Ölümü öğrenir öğrenmez sulh hâkimine teslim
- Açılmayı geçerlilik denetimi sanmak — Yanlış beklenti. Doğrusu: Geçerlilik ayrı davada denetlenir
- Bir yıllık süreyi kaçırmak — Hak düşer. Doğrusu: Açılma ve tebliğ tarihleri takip edilmeli
- İptal yerine tenkis davası açmak — Ret. Doğrusu: Vasiyetnamenin geçerliliği önce değerlendirilmeli
- Diğer mirasçının davasından yararlanacağını sanmak — Hak kaybı. Doğrusu: İptal kararı yalnızca davacı bakımından sonuç doğurur
Sonuç
Vasiyetnamede belirleyici olan, iradenin açıklığı kadar vasiyetname şekil şartlarına uygunluktur. El yazılı vasiyetnamede tam el yazısı, tam tarih ve imza; resmî vasiyetnamede memur ve tanık usulüne uyulması; sözlü vasiyette olağanüstü hâlin ve belgeleme usulünün varlığı aranır.
İptal davası tarafında ise sürelerin takibi belirleyicidir. Bir yıllık sübjektif süre, açılma tarihinden işleyen on ve yirmi yıllık üst sınırlarla birlikte değerlendirilir ve hâkim tarafından re'sen dikkate alınır. Süre kaçırıldığında geriye kalan tek imkân, hükümsüzlüğün def'i yoluyla ileri sürülmesidir.
Her mirasın tereke yapısı, mirasçı çevresi ve vasiyetnamenin düzenlenme koşulları farklıdır. Bu nedenle genel bilgilerden hareketle bir sonuç çıkarmak doğru olmaz; değerlendirmenin vasiyetnamenin aslı ve dosya belgeleri üzerinden yapılması gerekir.
Bu içerik, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği'ne uygun olarak yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.
Sık Sorulan Sorular
Vasiyetname yapmak için kaç yaşında olmak gerekir?
Bilgisayarda yazılıp imzalanan vasiyetname geçerli mi?
El yazılı vasiyetnamede tarih eksikse ne olur?
Resmî vasiyetnamede tanıklar içeriği öğrenir mi?
Çocuğum vasiyetnameme tanık olabilir mi?
Sözlü vasiyet her zaman yapılabilir mi?
Vasiyetnamemden dönebilir miyim?
İki vasiyetname varsa hangisi geçerli?
Vasiyetnameyi bulan kişi ne yapmalı?
Vasiyetnamenin açılması ne demek, geçerliliği orada mı incelenir?
Vasiyetnamenin iptali davasını kim açabilir?
İptal davası süresi ne kadar?
Süreyi kaçırdım, yapabileceğim bir şey var mı?
Kardeşim iptal davasını kazandı, ben de yararlanır mıyım?
İptal davası ile tenkis davası arasındaki fark nedir?
Vasiyetname davasında görevli mahkeme hangisidir?
Yorumlar
Yorum Yapın
E-posta adresiniz yayınlanmaz. Yorumunuz moderasyon onayından sonra görünecektir.


