Bono Zamanaşımı: 3 Yıllık Süre ve Kambiyo Takibine İtiraz

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, bonoyu düzenleyen kişiyi "tıpkı bir poliçeyi kabul eden gibi" sorumlu tutar (TTK m.779/1). Zamanaşımı kuralları da bonoya poliçeden geçer: m.778/1 uyarınca poliçedeki 749 ila 751. maddeler bonolar hakkında da geçerlidir.

Bono sahibi üç yıl içinde takip veya dava açmazsa düzenleyene karşı alacak zamanaşımına uğrar; borçlu bunu süresinde ileri sürdüğünde kambiyo takibi yürümez.

Aşağıda hem süre hesabı hem de ödeme emri geldiğinde izlenecek yol anlatılıyor. İİK m.363'teki istinaf süresi 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla on günden iki haftaya çıkarılmıştır; kanun yoluna esas parasal sınırın hangi tarihteki miktara göre uygulanacağını ise 24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla değiştirilen Ek Madde 1'in ikinci fıkrası düzenler.

Metin bonoyu ele alır; ağırlık bonoyu düzenleyene karşı yapılan takiptir, cirantalara karşı süreler tabloda kısaca gösterilmiştir. Çekte süreler ve ibraz kuralları farklıdır; unsurlarından biri eksik olan senet de bono sayılmadığından TTK m.749 değil genel hükümler uygulanır (TTK m.777/1).

Bonoda üç süre: kime karşı, hangi tarihten başlar

TTK m.749 üç ayrı zamanaşımı süresi öngörür. Hangisinin uygulanacağı, takibin kime karşı yapıldığına bağlıdır.

Başlıkta anılan "3 yıl" bu yüzden düzenleyene karşı süredir. m.749/2 ve m.749/3 metni poliçenin düzenleyenini de anar; bonoda ise düzenleyen poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan (m.779/1) ona karşı süre m.749/1'e göre üç yıl kabul edilir.

Bonoda ciranta da borçlu olarak takibe konu edilmişse onun için süre bir yıldır ve vadeden değil, protesto tarihinden işler. Ödeyen cirantanın düzenleyene karşı istemi gibi ayrıntılı durumlarda somut dosyada güncel içtihat UYAP'tan araştırılmalıdır.

Vade bonoda önemli bir unsurdur. Vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır (TTK m.777/2). Böyle bir bonoda başlangıç konusunda tereddüt varsa süre en erken tarihten işliyormuş gibi hesaplanmalıdır.

Süre hesabı: vade, ödeme emri ve adli tatil örnekleri

Gün ve yıl hesabında başladığı gün sayılmaz. TTK m.753 bunu poliçe ve dolayısıyla bono için yazar; Türk Borçlar Kanunu m.151 de zamanaşımının başladığı günün hesaba katılmayacağını, süre ancak son günü de hak kullanılmadan geçince dolacağını söyler.

Hesap yöntemini göstermek için vadesi 14 Ocak 2021 Perşembe olan bir bono alalım; tarihler yalnızca örnektir. Süre 15 Ocak 2021'de işlemeye başlar, üç yıl 14 Ocak 2024 Pazar günü tamamlanır.

TBK m.151'in son cümlesi zamanaşımı sürelerinde borçların ifasındaki süre hükümlerini uygulattığından, son gün tatile rastladığında sürenin tatili izleyen ilk güne geçtiğini söyleyen TBK m.93 devreye girer ve bitişin 15 Ocak 2024 Pazartesi günü olduğu kabul edilir.

Alacaklı açısından güvenli yol bu kaymaya güvenmemek, takip talebini son güne bırakmamaktır. Takip talebi süreyi kesen işlem olduğundan (m.750) erken verilen talep, son günün Pazar'a rastlaması sorusunu da gereksiz kılar.

Borçlunun beş günlük süresi ayrı bir hesaptır. İİK m.19'a göre gün olarak belirlenen müddetlerde ilk gün hesaba katılmaz ve son gün resmî tatile rastlarsa müddet tatili izleyen günde biter. Ödeme emri 24 Ekim 2026 Cumartesi günü tebliğ edildiyse beşinci gün 29 Ekim 2026 Perşembe'dir; Cumhuriyet Bayramı olduğundan süre 30 Ekim 2026 Cuma günü biter.

Ödeme emri bir Salı günü tebliğ edilirse beşinci gün Pazar'a gelir ve süre ertesi Pazartesi günü sona erer.

Tebligatın elektronik yolla yapılmasının zorunlu olduğu muhataplarda (örneğin özel hukuk tüzel kişileri ve avukatlar) elektronik tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a); beş günlük süre bu tebliğ tarihine göre hesaplanır.

Adli tatil iki ayrı soru doğurur. Birincisi işin tatilde görülüp görülmeyeceğidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.103/1 adli tatilde "ancak" sayılan dava ve işlerin görüleceğini yazar ve h bendinde "Kanunlarda ivedi olduğu belirtilen" dava ve işleri de sayar.

İİK m.18/1 ise icra mahkemesine arzedilen hususların ivedi işlerden sayılacağını söyler. Bu iki hüküm birlikte okunduğunda icra mahkemesindeki itiraz işi adli tatilde de görülür.

İkincisi sürenin uzayıp uzamayacağıdır. HMK m.104, "adli tatile tabi olan dava ve işlerde, bu Kanunun tayin ettiği" sürelerin tatile rastlaması hâlinde bitişin tatil sonundan itibaren bir hafta uzatılmış sayılacağını söyler. Bu iş tatilde de görüldüğü ve beş günlük süre HMK'dan değil İİK m.168'den doğduğu için, bu uzamanın beş günlük itiraz süresine uygulanacağı beklenmemelidir.

Üç yıllık süre de TTK m.749'dan doğduğundan aynı sonuca varılır. Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar (HMK m.102).

Ödeme emri 16 Temmuz 2026 Perşembe günü tebliğ edilirse beşinci gün 21 Temmuz 2026 Salı'dır ve süre tatilin içinde, uzamadan sona erer; ödeme emri 12 Temmuz 2026 Pazar günü tebliğ edilirse süre tatile girmeden 17 Temmuz 2026 Cuma günü biter. Güvenli yol, tatile rastlayan günleri de sayarak ve hiç uzama beklemeden hesap yapmaktır.

Zamanaşımını kesen işlemler ve yeni süre

TTK m.750'ye göre zamanaşımı dört sebeple kesilir: dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi ve alacağın iflas masasına bildirilmesi. Kambiyo takibinde belirleyici olan, ödeme emrinin tebliği değil takip talebinin verildiği tarihtir.

Kesilmenin iki sonucu vardır. İlki, kesen işlem kimin hakkında meydana gelmişse ancak ona karşı hüküm ifade etmesidir (TTK m.751/1). Aynı bonoda hem düzenleyene hem cirantaya karşı süre işliyorsa, takip yalnız düzenleyene karşı açıldığında ciranta için süre kesilmez.

İkincisi, sürenin kesilmesiyle süresi aynı olan yeni bir zamanaşımının işlemeye başlamasıdır (TTK m.751/2). Düzenleyene karşı kesme sonrasında yeniden üç yıl, cirantaya karşı bir yıl işler; kalan süre devam etmez.

Borçlunun ikrarı veya kısmi ödemesi ayrı bir sorudur. Genel kanun TBK m.154'ün 1. bendi, borçlunun borcu ikrar etmesini, faiz ödemesini veya kısmen ifada bulunmasını da zamanaşımını kesen hâl sayar. TTK m.750 ise yalnızca dört sebep yazar. Bu iki düzenlemenin bonoda birlikte uygulanıp uygulanmayacağını kanun metni açıkça yanıtlamaz; somut dosyada güncel içtihat UYAP'tan araştırılmalıdır.

Alacaklı açısından güvenli yol, kısmi ödemeye veya ikrara güvenmeden süre dolmadan takip talebi vermek, borçlu açısından ise kısmi ödemenin süreyi yeniden başlatma riski taşıdığını bilmektir.

Kambiyo takibinde zamanaşımı itirazı: beş günlük süre

Bono, İİK m.167'deki kambiyo senedi takibine konu olabilir. İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet sureti ile birlikte bir ödeme emri gönderir (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.168).

Madde metni inceleme kapsamı olarak yalnız bu iki unsuru yazar; zamanaşımı bu aşamada kendiliğinden araştırılmaz, çünkü zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). Zamanaşımından önceden feragat de mümkün değildir (TBK m.160), dolayısıyla senedin arkasına yazılacak bir kayıt bu savunmayı ortadan kaldırmaz.

Ödeme emrinde borçluya şu ihtarlar yapılır (İİK m.168):

• 2. bent: Borcun ve takip masraflarının on gün içinde icra dairesinin banka hesabına ödenmesi.
• 3. bent: Senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa beş gün içinde icra mahkemesine şikayet.
• 4. bent: İmza kendisine ait değilse yine beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirme.
• 5. bent: Borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirme; mahkemeden itirazın kabulüne dair karar getirilmezse cebri icranın devam edeceği ihtarı.

Zamanaşımı itirazı m.168'in 5. bendinde yer alır. Bu itiraz borca itirazdır ve İİK m.169'a göre dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir. İcra ve iflas dairelerinin muamelelerine karşı yapılan şikâyet ve itirazları icra mahkemesi hâkimi inceler (İİK m.4).

Genel haciz yolundaki takipte itiraz icra dairesine yedi gün içinde yapılır (İİK m.62); kambiyo takibinde ödeme emri ise mahkemeye başvurulmasını ister. Pratikte güvenli yol, itiraz dilekçesini beş günün son gününü beklemeden icra mahkemesine vermek ve dilekçeye zamanaşımına ilişkin ayrı bir başlık açmaktır.

Beşinci günün ardından borçlu bir şey yapmazsa, ödeme emrindeki ihtar gereği cebri icraya devam edilir. Yetki itirazı da aynı beş gün içinde, sebepleriyle birlikte yapılmak zorundadır. İtiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz (İİK m.169); yani haciz konulabilir, satış ise itirazın sonucuna kadar yapılmaz.

İcra mahkemesi itirazı nasıl inceler

İcra mahkemesi hâkimi itiraz sebeplerinin tahkiki için iki tarafı en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır (İİK m.169/a). Borçlu olmadığı veya borcun itfa edildiği iddiası resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanmadıkça kabul edilmez.

Zamanaşımı için kanun ayrı ve daha kolay bir ölçüt koyar: hâkim, borçlunun zamanaşımı itirazını alacaklının ibraz ettiği kambiyo senedindeki tarihe göre yerinde görür ve alacaklı da zamanaşımının kesildiğini veya tatil edildiğini (işlemesinin durduğunu) resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat edemezse itirazın kabulüne, aksi hâlde reddine karar verir.

Vade üç yıldan eskiyse borçlunun ek bir belge sunmasına gerek kalmayabilir; yük alacaklıya geçer. Alacaklının elinde süreyi kesen veya durduran bir işlemi gösteren resmî belge, örneğin süre dolmadan başlatılmış bir önceki icra takibinin kaydı yoksa itiraz kabul edilir. Tanık beyanı veya imzası inkâr edilen adi bir belge bu şartı karşılamaz.

İtiraz dilekçesine eklenen belgelerden senedin metnine göre zamanaşımına uğradığı sonucuna varırsa hâkim, itirazın esasına dair kararına kadar takibi geçici olarak durdurabilir. İtirazın kabulüyle takip durur ve alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır (İİK m.169/a).

Beş günü kaçıran borçlu ne yapabilir

Beş gün kaçtıysa zamanaşımı savunması icra mahkemesi önünde kullanılamaz ve takip kesinleşmiş gibi devam eder. Kanun borçluya başka yolları açık bırakır. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72).

Takipten sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu ancak alacağın yüzde onbeşinden az olmayan teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.

Borçlu takibe itiraz etmemiş olması yüzünden olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalırsa, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72). Zamanaşımı def'inin bu davalarda hangi aşamaya kadar ileri sürülebileceği ve sonucu somut dosyada güncel içtihada bakılarak değerlendirilmelidir.

Kambiyo hukuku bakımından şikayet ayrı bir yoldur: borçlu, alacaklının kambiyo takibi hakkı olmadığını İİK m.168'in 3. bendine göre şikayet yoluyla ileri sürebilir (İİK m.170/a). İcra mahkemesi süresinde yapılmış şikayet veya itiraz dolayısıyla önüne gelen işte, senedin kambiyo senedi vasfı taşımadığını re'sen dikkate alarak takibi iptal edebilir.

Zamanaşımına uğrayan bononun alacaklısı

Zamanaşımı alacağın kendisini değil, bono hukukunun sağladığı üstünlüğü ortadan kaldırır.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, 25.12.2019 tarihli ve 2019/1 E., 2019/8 K. sayılı kararında (14 Temmuz 2020 tarihli ve 31185 sayılı Resmî Gazete), zamanaşımına uğrayan ve bu nedenle kambiyo senedi vasfını kaybederek (yazılı) delil başlangıcına dönüşen bonodaki vade tarihinin, temel ilişkiye dayanılarak yapılan bir takipte veya açılan bir davada temerrüde esas alınamayacağına oy çokluğuyla karar vermiştir.

Kararın gerekçesinde, borçlunun temerrüde düşürülmesi için alacaklının ayrıca ihtar göndermesi gerektiği belirtilir. Yani alacaklı temel ilişkiden doğan alacağını isteyebilir; temerrüt ise bonodaki vadeye göre belirlenmez.

İki yol açıktır. İlki, TTK m.732'dir: poliçeden doğan yükümlülükler zamanaşımı nedeniyle düşmüş olsa bile düzenleyen, hamilin zararına zenginleşmiş olabileceği kadar borçlu kalır. Bu hüküm m.778/1 uyarınca bonoya uygulanır. Bu istem için süre, bononun zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden günden itibaren bir yıldır; zenginleşmediğini iddia eden taraf bunu ispatlar (TTK m.732/4).

İkincisi, senedin dayandığı temel ilişkidir: satış, ödünç veya hizmet gibi ilişkiden doğan alacak, o ilişkinin kendi süresine tabidir.

Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146); kira bedelleri, eser sözleşmesinden doğan alacaklar gibi bazı alacaklar beş yıllıktır (TBK m.147).

Her iki yol da süreye bağlıdır. Üç yılı geçiren alacaklı sebepsiz zenginleşme için tanınan bir yılı da kaçırırsa elinde yalnızca temel ilişki kalır ve o ilişkiyi ispat etmesi gerekir.

Bu aşamada bono, yukarıdaki İçtihadı Birleştirme kararında delil başlangıcı olarak anıldığından HMK m.202 çerçevesinde değerlendirilebilir; senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı varsa tanık dinlenebilir (HMK m.202/1). Belgenin somut olayda delil başlangıcı sayılıp sayılmayacağını mahkeme değerlendirir.

Kanun yolu: istinaf, temyiz, süre ve parasal sınır

İİK m.363, değeri sınırı aşan icra mahkemesi kararlarına karşı istinaf yolunu açar ve yalnız saydığı birkaç karar türünü (örneğin yediemin ücreti, kıymet takdirine şikâyet, satışın durdurulması) bunun dışında tutar. Borca itiraza, yani zamanaşımı itirazına ilişkin karar bu listede yer almadığından değer sınırı aşılırsa istinaf yoluna açıktır. İstinaf süresi tebliğ tarihinden itibaren iki haftadır.

İstinaf dilekçesi kararı veren icra mahkemesine veya başka bir yer mahkemesine verilebilir (HMK m.343/1); dosya kararı veren mahkemece ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilir (HMK m.343/4). Süre geçtikten sonra yapılan başvuru ile istinaf yolu bulunmayan karara yönelik başvuru icra mahkemesince reddedilir (İİK m.365).

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinin nihai kararına karşı, değer temyiz sınırını aşıyorsa tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna gidilir (İİK m.364).

Kanundaki taban tutarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artar ve bin Türk lirasını aşmayan kısım dikkate alınmaz (İİK Ek Madde 1). Yeniden değerleme oranı Kasım 2025'te yüzde 25,49 olarak ilan edilmiştir (585 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, 27 Kasım 2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmî Gazete).

Bu yazıda 2026 için istinaf ve temyiz tutarı yazılmamıştır; itirazın verildiği yıla ait güncel tutar resmî kaynaktan ayrıca kontrol edilmelidir.

Hangi yılın tutarının esas alınacağını Ek Madde 1'in ikinci fıkrası açıklar: 363 ve 364 üncü maddelerdeki parasal sınırların uygulanmasında "şikâyet başvurusunun yapıldığı veya davanın açıldığı tarihteki miktar" esas alınır.

Borca itiraz da icra mahkemesine yapılan bir başvuru olduğundan, itiraz dilekçesinin verildiği tarihteki tutar esas alınmalıdır; kanun metni "şikâyet başvurusu" dediği için somut dosyada güncel uygulama UYAP'tan araştırılmalıdır.

Örneğin itiraz bir yılın Kasım ayında verilmiş ve karar ertesi yılın Ocak ayında tebliğ edilmişse, karar tebliğ yılının tutarına değil itirazın verildiği yılın tutarına bakılması gerekir. Sınırın altında kalan kararlar için istinaf yolu kapalıdır.

İstinaf başvurusu genel olarak satıştan başka icra işlemlerini durdurmaz (İİK m.363); itirazın reddi kararına karşı istinaf ise hiçbir icra muamelesini durdurmaz; borçlu 33. maddenin üçüncü fıkrasına göre teminat gösterirse icra durur (İİK m.169/a).

Süre örneği: karar bir Salı günü tebliğ edildiyse iki hafta sonraki Salı günü süre biter, çünkü İİK m.19 hafta olarak belirlenen müddetin başladığı güne son hafta içindeki karşılık gelen günde biteceğini söyler; o gün resmî tatilse müddet tatili izleyen günde sona erer.

Kanun yolu süresi kaçırılır veya karar sınırın altında kalırsa itiraz sonucu kesinleşir. O hâlde de borçlu için menfi tespit ve istirdat (İİK m.72), alacaklı için genel mahkemede dava (İİK m.169/a), TTK m.732 ve temel ilişki yolları yukarıda anlatıldığı gibi açık kalır.

Maliyet ve tazminat riski

Başvuru harcı, gider avansı ve vekâlet ücreti gibi kalemler ayrıca doğabilir; tutarlar başvuru tarihindeki güncel tarifeye göre belirlenir.

Asıl maliyet tazminat riskidir. Borçlunun itirazı esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse, kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.

Takip itiraz üzerine geçici olarak durdurulmuşsa ve itiraz reddedilirse, borçlu diğer tarafın isteği üzerine yine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.169/a). Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa hükmolunan tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir.

Dolayısıyla zamanaşımı itirazı kolay bir "deneme" değildir. Vadesi üç yılı geçmemiş bir bonoya zamanaşımı itirazında bulunmak, takibin geçici durdurulması hâlinde borçlu aleyhine tazminat doğurabilir. Alacaklı açısından ise zamanaşımı kesilmişken veya durmuşken ispat belgesi sunamamak, takibin durmasına yol açar.

Sık yapılan hatalar

Birinci hata, üç yılı bütün borçlular için geçerli saymaktır; ciranta için süre protesto tarihinden bir yıldır. İkinci hata, ödeme emrini aldıktan sonra yedi gün beklemektir: yedi gün genel haciz yolunun süresidir, kambiyo takibinde beş gündür.

Üçüncü hata, zamanaşımı itirazını icra dairesine vermektir; kanun metni icra mahkemesinden söz eder. Dördüncü hata, ödeme emrinin tebliğini süreyi kesen işlem sanmaktır; kesen işlem takip talebidir.

Beşinci hata, zamanaşımına uğramış bononun hiçbir iş görmediğini düşünmektir; TTK m.732 ve temel ilişki yolları açıktır, İçtihadı Birleştirme kararı da bu bonoyu delil başlangıcı olarak anar.

Altıncı hata, istinaf sınırını karar tebliğ yılının tutarına göre değerlendirmektir; kanun metni şikâyet başvurusunun yapıldığı veya davanın açıldığı tarihi esas alır, borca itirazda bunun itiraz tarihi olarak uygulanması ise somut dosyada teyit edilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için bir hukuk profesyoneliyle görüşmeniz tavsiye edilir.