6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma ve Uzaklaştırma Kararı

Şiddete uğrayan ya da şiddet tehlikesi altında bulunan kişiler için öngörülen koruma mekanizması, olağan yargılamadan farklı çalışır. Karar için delil sunulması, tanık dinlenmesi ya da duruşma yapılması beklenmez; beyan esas alınarak hızlıca tedbir kararı verilebilir.

Bu hızlılık, sistemin en güçlü ve en tartışılan yönüdür. Bir yandan şiddet riski altındaki kişiye derhal koruma sağlar; diğer yandan hakkında karar verilen kişinin savunma imkânı sonraya bırakılır. Kanun bu dengeyi, kısa süreli tedbirler ve etkili bir itiraz yolu öngörerek kurmaya çalışır.

Aşağıda tedbir türlerini, kime nasıl başvurulacağını, kararın süresini, itiraz usulünü, ihlal hâlinde uygulanan zorlama hapsini ve tedbirin uzatılması ile kaldırılması usulünü bulacaksınız.

6284 Sayılı Kanun Kimleri Korur?

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, adından daha geniş bir koruma alanı düzenler.

Kanun kapsamında korunanlar yalnızca kadınlar değildir. Şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınlar, çocuklar, aile bireyleri ile tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişiler bu koruma kapsamındadır.

"Tek taraflı ısrarlı takip" ifadesi önemlidir: aralarında hiçbir aile bağı bulunmayan kişiler arasında da koruma talep edilebilir. Bu nedenle aile içi olmayan taciz ve takip olaylarında da 6284 sayılı Kanun'a başvurulabilir.

Şiddet kavramı da geniş tanımlanır. Fiziksel şiddetin yanında psikolojik, sözlü, ekonomik ve cinsel nitelikteki davranışlar da bu kapsamda değerlendirilir. Ekonomik şiddet, uygulamada çoğu kişinin bilmediği bir başlıktır: kişinin çalışmasına engel olunması, gelirine el konulması ya da zorunlu ihtiyaçlarının karşılanmaması bu kapsamda ileri sürülebilir.

Koruyucu Tedbir ile Önleyici Tedbir Arasındaki Fark Nedir?

Kanun iki ayrı tedbir grubu öngörür ve bu ayrım, hangi mercie başvurulacağını belirler.

Koruyucu tedbirler, korunan kişiye yönelik desteklerdir: barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, psikolojik ve hukuki rehberlik, geçici koruma altına alınması, kreş imkânı. Bu tedbirler 6284 sayılı Kanun m.3 kapsamında mülki amir tarafından verilebilir.

Önleyici tedbirler, şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişiye yönelik yasaklardır. Bunlar m.5 kapsamında hâkim tarafından verilir ve uygulamada "uzaklaştırma kararı" olarak bilinen tedbirler bu gruptadır.

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri de belirli tedbirlere karar verebilir; bu karar, en kısa sürede yetkili mercie sunularak onaya tabi tutulur. Gece yarısı yapılan başvurularda süreç genellikle bu şekilde işler.

Uzaklaştırma Kararıyla Hangi Yasaklar Getirilir?

6284 sayılı Kanun m.5 kapsamında hükmedilebilecek başlıca önleyici tedbirler şunlardır:

• Şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmama
• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi
• Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmama
• Çocuklarla kişisel ilişki kurulmasının sınırlandırılması, refakatçi eşliğinde yapılması veya kaldırılması
• Korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmama
• İletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmeme
• Silah veya benzeri araçları kolluğa teslim etme
• Silah taşıması zorunlu bir kamu görevi ifa ediyorsa silahını kurumuna teslim etme
• Korunan kişinin bulunduğu yerlerde alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmama
• Bağımlılık hâlinde muayene ve tedavi için sağlık kuruluşuna başvurması

Hâkim bu tedbirlerin birini, birkaçını veya benzer nitelikte başka tedbirleri de uygulayabilir. Tedbirin kapsamı, somut olaydaki risk değerlendirmesine göre belirlenir.

Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır, Nereye Başvurulur?

Başvuru için avukat zorunlu değildir ve harç alınmaz.

Koruyucu tedbir ile önleyici tedbir farkı.

Başvurulabilecek merciler şunlardır: aile mahkemesi, Cumhuriyet başsavcılığı, kolluk (polis merkezi veya jandarma), valilik ve kaymakamlık ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının ilgili birimleri. Aile mahkemesinin görevi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'dan doğar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Uygulamada en kısa sürede sonuç veren yol, en yakın kolluk birimine başvurmaktır. Kolluk, beyanı tutanağa geçirir ve dosyayı yetkili mercie iletir.

Başvuruda delil sunulması zorunlu değildir. Kanun, tedbir kararının delil ve belge aranmaksızın beyan esas alınarak verilebilmesine imkân tanır. Bu, koruma mekanizmasının hızını sağlayan temel özelliktir.

Buna karşılık başvuruda bulunulurken varsa şu belgelerin sunulması, hem tedbirin kapsamını hem de olası sonraki davaları güçlendirir: darp raporu, hastane kayıtları, mesajlaşma ve arama kayıtları, tanık bilgileri, önceki şikâyet ve tutanaklar.

Karar verildikten sonra kolluğa bildirilir ve uygulanması takip edilir. Korunan kişiye kararın bir örneği tebliğ edilir; kararın yanında bulundurulması, ihlal hâlinde kolluğun hızlı hareket etmesini sağlar.

Uzaklaştırma Kararının Süresi Ne Kadar?

6284 sayılı Kanun m.8'in ikinci fıkrası uyarınca tedbir kararı, ilk defasında en çok altı ay için verilebilir.

Süre sonunda tedbir kendiliğinden sona erer. Ancak şiddetin ya da şiddet uygulanma tehlikesinin devam ettiğinin anlaşılması hâlinde, resen veya talep üzerine tedbirin süresi uzatılabilir, kapsamı değiştirilebilir ya da mevcut tedbirlerin aynen devamına karar verilebilir.

Uzatma talebinin süre dolmadan yapılması önemlidir. Süre dolduktan sonra yeni bir başvuru gerekebilir ve arada koruma boşluğu doğabilir.

Karşı-sezgisel nokta şudur: uzaklaştırma kararı boşanma davasına bağlı değildir ve boşanma davasının açılmış olması ya da sonuçlanması tedbiri kendiliğinden sona erdirmez. Aynı şekilde tedbir kararının varlığı da boşanma davasında kusur bakımından tek başına belirleyici sayılmaz; bu iki süreç ayrı değerlendirilir.

Uzaklaştırma Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?

Hakkında tedbir kararı verilen kişinin savunma hakkı, itiraz yoluyla korunur.

6284 sayılı Kanun m.9 uyarınca tedbir kararına karşı, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir.

İtiraz üzerine dosyayı inceleyen hâkim, kararı uygun bulursa itirazı reddeder; uygun bulmazsa kararı kaldırır veya değiştirir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

İtirazın en önemli özelliği şudur: itiraz, tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yani itiraz edilmiş olması, uzaklaştırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Karar kaldırılıncaya kadar tedbire uyulması zorunludur.

İtiraz dilekçesinde ileri sürülebilecek tipik hususlar: olayın hiç gerçekleşmediği, beyanın gerçeği yansıtmadığı, tedbirin ölçüsüz olduğu, müşterek konuttan uzaklaştırmanın somut koşullar karşısında aşırı olduğu ve çocuklarla kişisel ilişkinin tümüyle kaldırılmasının çocuğun yararına aykırı olduğu.

Tedbir Kararı İhlal Edilirse Ne Olur?

Yaptırım, 6284 sayılı Kanun m.13'te düzenlenir ve kademelidir.

Hâkimin verebileceği önleyici tedbirler.

Zorlama hapsi bir ceza değil, tedbire uyulmasını sağlamaya yönelik bir zorlama aracıdır. Bu nedenle adli sicile ceza olarak işlenmez ve tedbirin niteliğine göre uygulanır.

Önemli bir ayrım vardır: ihlal fiili aynı zamanda bağımsız bir suç oluşturuyorsa, bu suçlardan ayrıca soruşturma yürütülür. Zorlama hapsi bu soruşturmayı engellemez; iki süreç birlikte işler.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında bu dosyalarda sıkça gündeme gelen suç tipleri şunlardır: TCK m.86'daki kasten yaralama, TCK m.96'daki eziyet, TCK m.106'daki tehdit ve TCK m.116'daki konut dokunulmazlığının ihlali. Sistematik ve süreklilik gösteren davranışlarda eziyet nitelendirmesi ayrıca tartışılır.

Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, aile içi şiddet iddialarında olayların tek tek değil bütünlük içinde değerlendirilmesi gerekir; süreklilik gösteren davranışlar bakımından her fiilin ayrı ayrı ele alınması, olgunun niteliğini gözden kaçırabilir. Yine yerleşik içtihada göre tedbir kararının varlığı, boşanma davasında kusur belirlemesi bakımından tek başına bağlayıcı bir delil sayılmaz; kusur, dosyadaki tüm delillerle birlikte değerlendirilir. 2026 uygulamasında da bu çerçeve korunmaktadır.

İhlalin ispatı bakımından kolluğa yapılan bildirim kritik önemdedir. İhlal anında kolluk çağrılması ve tutanak tutturulması, sonraki zorlama hapsi talebinin dayanağını oluşturur. Yalnızca sonradan yapılan beyanla ihlalin ispatı güçleşir.

Tedbir Süresince Konut ve Çocuk Düzeni Nasıl İşler?

Uzaklaştırma kararı verildiğinde günlük hayata ilişkin iki pratik sorun hemen ortaya çıkar.

Müşterek konut. Şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılmasına karar verilmesi hâlinde konut, korunan kişiye tahsis edilebilir. Bu tahsis mülkiyet hakkını değiştirmez; konutun tapuda kime ait olduğu sonucu etkilemez. Yani ev şiddet uygulayan kişinin adına kayıtlı olsa dahi tedbir süresince korunan kişi orada kalabilir.

Uzaklaştırılan kişinin kişisel eşyalarını alması ise kolluk refakatinde ve belirlenen bir zamanda yapılır. Kendi başına konuta girmek, tedbirin ihlali sayılır.

Çocuklarla kişisel ilişki. Tedbir kararı, çocuklarla görüşmeyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hâkim kişisel ilişkiyi sınırlandırabilir, refakatçi eşliğinde yapılmasına karar verebilir ya da koşulları varsa tümüyle kaldırabilir. Bu belirlemede ölçüt, çocuğun üstün yararıdır.

Uygulamada sık karşılaşılan bir sorun, uzaklaştırma kararı ile daha önce verilmiş kişisel ilişki kararının çelişmesidir. Böyle bir durumda çocuk teslimi, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla ve tedbir kararının sınırları gözetilerek yürütülür. İki kararın nasıl birlikte uygulanacağı konusunda tereddüt varsa, karar veren mahkemeden açıklama istenmesi doğru yoldur.

Nafaka. Tedbir kararıyla birlikte, korunan kişi ve varsa çocuklar lehine tedbir nafakasına da hükmedilebilir. Bu nafaka, boşanma davasındaki nafakadan bağımsızdır ve şiddet nedeniyle evden ayrılan kişinin geçimini güvence altına almayı amaçlar.

Tedbir Kararı Nasıl Kaldırılır?

Tedbirin sona ermesi üç şekilde gerçekleşir.

Başvuru ve itiraz.

Sürenin dolması. Karar, öngörülen süre sonunda kendiliğinden sona erer; ayrıca bir karar alınması gerekmez.

İtiraz üzerine kaldırılması. İki haftalık süre içinde yapılan itirazın kabulü hâlinde tedbir kaldırılır veya değiştirilir.

Koşulların değişmesi. Şiddet veya tehlike durumunun ortadan kalktığı anlaşılırsa, talep üzerine tedbirin kaldırılmasına ya da kapsamının daraltılmasına karar verilebilir.

Korunan kişinin başvurusundan vazgeçmesi, tedbiri kendiliğinden sona erdirmez. Hâkim, korunan kişinin beyanını değerlendirmekle birlikte, risk devam ediyorsa tedbiri sürdürebilir. Bu, koruma mekanizmasının baskı altında geri çekilmelere karşı korunması amacını taşır.

Sık Yapılan Hatalar

Kararın bir örneğini yanında bulundurmamak. İhlal anında kolluğun hızlı hareket etmesi için karar örneği gerekir.

İhlali anında bildirmemek. Sonradan yapılan beyanla ihlalin ispatı güçleşir; kolluk tutanağı en güçlü delildir.

İtirazın tedbiri durdurduğunu sanmak. İtiraz, tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; uyulmaması zorlama hapsi doğurur.

İki haftalık itiraz süresini kaçırmak. Süre, tefhim veya tebliğden itibaren işler.

Uzatma talebini süre dolduktan sonra yapmak. Arada koruma boşluğu doğabilir.

Delil toplamayı ihmal etmek. Tedbir için delil aranmasa da, sonraki boşanma ve ceza dosyalarında bu deliller belirleyici olur.

Tedbiri boşanma davasının bir parçası sanmak. İki süreç ayrıdır; biri diğerini kendiliğinden etkilemez.

Sonuç

6284 sayılı Kanun, hızlı koruma sağlamak için delil aranmaksızın tedbir verilmesine imkân tanır; bu hızın karşılığı ise kısa süreli tedbirler ve iki haftalık etkili bir itiraz yoludur. Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilir ve koşullar sürüyorsa uzatılabilir. İtirazın tedbiri durdurmadığı ve ihlalin kademeli zorlama hapsi doğurduğu, her iki taraf açısından da bilinmesi gereken temel kurallardır. Koruma talebinde bulunan kişi için kararın örneğini yanında bulundurmak ve ihlali anında kolluğa bildirmek, mekanizmanın fiilen işlemesini sağlayan iki pratik adımdır.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez. Her başvuru kendi koşulları içinde değerlendirildiğinden, somut olayınız için bir hukuk profesyoneline başvurmanız gerekir.

Kaynakça

• 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, m.3 (koruyucu tedbirler), m.4 (mülki amir tarafından verilecek tedbirler), m.5 (önleyici tedbirler), m.8 (tedbir kararının verilmesi ve süresi), m.9 (itiraz), m.13 (tedbir kararına aykırılık ve zorlama hapsi).
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.96 (eziyet) ve ilgili suç tipleri.
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun.